Τα παιδιά μεγαλώνουν σε έναν κόσμο γεμάτο διαφορετικότητα. Στο σχολείο, στις παρέες και στην καθημερινότητά τους συναντούν ανθρώπους με διαφορετικά χαρακτηριστικά, εμπειρίες, δυνατότητες και τρόπους ζωής.
Η διαφορετικότητα αποτελεί φυσικό μέρος της κοινωνίας. Ο τρόπος, όμως, με τον οποίο ένα παιδί μαθαίνει να αντιλαμβάνεται αυτές τις διαφορές επηρεάζεται σημαντικά από το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει.
Η οικογένεια και το σχολείο έχουν σημαντικό ρόλο στο να βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν ότι το διαφορετικό δεν αποτελεί λόγο διάκρισης ή αποκλεισμού, αλλά μέρος της ανθρώπινης πραγματικότητας.
Τι είναι η διαφορετικότητα;
Με τον όρο διαφορετικότητα αναφερόμαστε στις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των ανθρώπων και κάνουν κάθε άτομο μοναδικό.
Κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του χαρακτηριστικά, τις δικές του εμπειρίες, δυνατότητες και ανάγκες. Δεν σκεφτόμαστε όλοι με τον ίδιο τρόπο, δεν έχουμε τις ίδιες εμπειρίες και δεν μεγαλώνουμε όλοι κάτω από τις ίδιες συνθήκες.
Η κατανόηση της διαφορετικότητας βοηθά τα παιδιά να αντιληφθούν ότι αυτές οι διαφορές δεν καθορίζουν την αξία ενός ανθρώπου ούτε δικαιολογούν την άνιση μεταχείριση ή τον αποκλεισμό του.
Πώς εκφράζεται η διαφορετικότητα;
Η διαφορετικότητα μπορεί να εκφράζεται με πολλούς τρόπους και δεν είναι πάντοτε άμεσα ορατή.
Μπορεί να αφορά:
- την εξωτερική εμφάνιση και τα σωματικά χαρακτηριστικά,
- την εθνικότητα, την καταγωγή ή τη γλώσσα,
- τη θρησκεία και τις πολιτισμικές καταβολές,
- το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον,
- τις σωματικές δυνατότητες ή αναπηρίες,
- τις διαφορετικές εμπειρίες και συνθήκες ζωής.
Τα παιδιά παρατηρούν αυτές τις διαφορές από μικρή ηλικία και είναι φυσικό να έχουν απορίες ή να κάνουν ερωτήσεις.
Το ζητούμενο δεν είναι να μάθουν να αγνοούν όσα μας κάνουν διαφορετικούς, αλλά να κατανοήσουν ότι το διαφορετικό δεν σημαίνει καλύτερο ή χειρότερο και ότι κάθε άνθρωπος αξίζει τον ίδιο σεβασμό.
Πώς μπορούν οι γονείς να βοηθήσουν;
Η οικογένεια είναι ένα από τα πρώτα περιβάλλοντα μέσα στα οποία το παιδί διαμορφώνει αντιλήψεις για τον εαυτό του και τους ανθρώπους γύρω του. Η στάση των γονέων, επομένως, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τη διαφορετικότητα.
Μιλήστε ανοιχτά για τις διαφορές
Όταν ένα παιδί παρατηρεί κάτι διαφορετικό και κάνει μια ερώτηση, δεν χρειάζεται να αποφεύγουμε τη συζήτηση. Μια απλή και ειλικρινής απάντηση, προσαρμοσμένη στην ηλικία του, μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για να μάθει και να κατανοήσει καλύτερα τον κόσμο γύρω του.
Δώστε το σωστό παράδειγμα
Τα παιδιά δεν επηρεάζονται μόνο από όσα τους λέμε. Παρατηρούν τον τρόπο με τον οποίο οι ενήλικες μιλούν και συμπεριφέρονται στους άλλους.
Όταν βλέπουν τους γονείς τους να αντιμετωπίζουν τους ανθρώπους με ευγένεια και σεβασμό, λαμβάνουν ένα ισχυρό μήνυμα για το πώς μπορούν και τα ίδια να συμπεριφέρονται.
Αποφύγετε στερεότυπα και χαρακτηρισμούς
Οι γενικεύσεις και οι αρνητικοί χαρακτηρισμοί μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία προκαταλήψεων.
Είναι σημαντικό τα παιδιά να μαθαίνουν να γνωρίζουν κάθε άνθρωπο ως ξεχωριστή προσωπικότητα και να μη σχηματίζουν άποψη για εκείνον αποκλειστικά με βάση την εμφάνιση, την καταγωγή ή κάποιο άλλο χαρακτηριστικό του.
Καλλιεργήστε την ενσυναίσθηση
Οι γονείς μπορούν επίσης να βοηθήσουν τα παιδιά να προσπαθούν να βλέπουν μια κατάσταση από την πλευρά του άλλου.
Ερωτήσεις όπως «Πώς πιστεύεις ότι ένιωσε;» ή «Πώς θα ένιωθες εσύ στη θέση του;» μπορούν να ανοίξουν μια ουσιαστική συζήτηση και να βοηθήσουν το παιδί να κατανοήσει καλύτερα τα συναισθήματα και τις ανάγκες των άλλων.
Πώς συνδέεται το σχολείο με τη διαφορετικότητα;
Το σχολείο αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χώρους κοινωνικοποίησης του παιδιού. Μέσα στην ίδια τάξη συνυπάρχουν μαθητές με διαφορετικές προσωπικότητες, καταβολές, εμπειρίες, ανάγκες και δυνατότητες.
Μέσα από αυτή την καθημερινή συνύπαρξη, τα παιδιά μαθαίνουν να συνεργάζονται, να ακούν διαφορετικές απόψεις και να επικοινωνούν με ανθρώπους που μπορεί να διαφέρουν από τα ίδια.
Παράλληλα, το σχολικό περιβάλλον μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην καλλιέργεια μιας κουλτούρας αποδοχής. Η ισότιμη αντιμετώπιση των μαθητών, η ενθάρρυνση της συνεργασίας και της ελεύθερης έκφρασης, καθώς και η αντιμετώπιση περιστατικών διάκρισης ή αποκλεισμού, βοηθούν στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο οποίο κάθε παιδί μπορεί να αισθάνεται ότι γίνεται σεβαστό.
Ο στόχος δεν είναι να εξαφανιστούν ή να αγνοηθούν οι διαφορές μεταξύ των παιδιών. Είναι να μάθουν να συνυπάρχουν με αυτές χωρίς να τις μετατρέπουν σε αιτία περιθωριοποίησης.
Αποδοχή και σεβασμός στη διαφορετικότητα
Η αναγνώριση της διαφορετικότητας είναι μόνο η αρχή. Το επόμενο βήμα είναι η αποδοχή και ο σεβασμός.
Αποδοχή σημαίνει να κατανοούμε ότι ένας άνθρωπος μπορεί να είναι διαφορετικός από εμάς χωρίς να χρειάζεται να αλλάξει για να γίνει αποδεκτός.
Σεβασμός σημαίνει να ακούμε τον άλλον, να αναγνωρίζουμε την αξία και την προσωπικότητά του και να μη μετατρέπουμε μια διαφορά σε αιτία χλευασμού, διάκρισης ή αποκλεισμού.
Οι αξίες αυτές δεν καλλιεργούνται μέσα από μία μόνο συζήτηση. Χτίζονται σταδιακά μέσα από τις εμπειρίες των παιδιών και, κυρίως, μέσα από τα παραδείγματα που λαμβάνουν καθημερινά από τους ανθρώπους γύρω τους.
Όταν οικογένεια και σχολείο ενθαρρύνουν την ενσυναίσθηση, την ισότητα και τον αμοιβαίο σεβασμό, βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν μια πιο ώριμη στάση απέναντι στη διαφορετικότητα και στους ανθρώπους γύρω τους.
Γιατί η αποδοχή δεν σημαίνει να μη βλέπουμε τις διαφορές μας. Σημαίνει να τις αναγνωρίζουμε και να αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλον με τον ίδιο σεβασμό.